ምዕራፍ ፪፦ ዲሞክራሲና አስተዳደርን መረዳት

ይህ ምዕራፍ የመንግሥት ሥልጣን እንዴት እንደሚዋቀር፣ እንደሚገደብ እና ተጠያቂነት እንደሚኖረው ያስተምራል። በተጨማሪም ዴሞክራሲ በሕግ ገደቦች እና በተቋማት አሠራር አማካኝነት በተግባር እንዴት እንደሚገለጥ ያብራራል።

ዋና ማጠንጠኛ ሃሳብ፦ የዚህ ምዕራፍ ዋና ትኩረት የሕዝብ ተቀባይነትን በማግኘት እና በመንግሥት ቁጥጥር መካከል ያለውን ሚዛን ማስጠበቅ ነው።

የትምህርቱ ዋና ዋና ነጥቦች፦

• የዴሞክራሲ አመጣጥ እና ትርጉም፦ ዴሞክራሲ ከየት እንደመጣ እና ምን ማለት እንደሆነ መረዳት።

• የዴሞክራሲ ዓይነቶች እና መርሆዎች፦

  • ቀጥተኛ እና ውክላዊ (በተወካዮች የሚካሄድ) ዴሞክራሲን ልዩነት መለየት።

  • ዋና ዋና የዴሞክራሲ መርሆዎች በኢፌዴሪ ሕገ-መንግሥት ውስጥ እንዴት እንደተካተቱ መመልከት።

• የሥልጣን ክፍፍል፦

  • የሥልጣን ክፍፍል መርህን መረዳት።

  • ሦስቱን የመንግሥት አካላት (ሕግ አውጪ፣ ሕግ አስፈጻሚ እና ሕግ ትርጓሚ) ተግባራት እና በኢትዮጵያ ያላቸውን አወቃቀር መለየት።

• የመንግሥት ዓይነቶች፣ ሥርዓቶች እና አወቃቀሮች፦

  • የመንግሥት ዓይነቶችን (ዴሞክራሲያዊ ከ አምባገነናዊ) ማወዳደር።

  • የመንግሥት ሥርዓቶችን (ፓርላማዊ ከ ፕሬዝዳንታዊ) ማወዳደር።

  • የመንግሥት አወቃቀሮችን (አሃዳዊ ከ ፌዴራላዊ) ማወዳደር።

  • የኢትዮጵያን ፌዴራላዊ የሥልጣን ክፍፍል (በሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 51፣ 52 እና 55 መሰረት) እና ሕገ-መንግሥታዊነትን መረዳት።

    •  

     

ደረጃ 1 — ቅድመ-ቪዲዮ መሠረተ-ሃሳብ 

የውይይት መነሻ ጥያቄ፦

«“ዴሞክራሲ” ሲባል ወደ አእምሮአችሁ የሚመጣው ሐሳብ ምንድን ነው? በአንድ ማኅበረሰብ ውስጥ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት እንዲሰፍን ከሁሉ በላይ አስፈላጊው ነገር ምን ይመስላችኋል?»

የትምህርቱ ክፍሎች ዝርዝር፦

ይህ ትምህርት በአምስት ዋና ዋና ክፍሎች የተከፈለ ነው፦

1. የዴሞክራሲ ምንነት (ቪዲዮ 2.1)

2. የዴሞክራሲ ዓይነቶች (ቪዲዮ 2.2)

3. መሠረታዊ የዴሞክራሲ መርሆዎች (ቪዲዮ 2.3)

4. የዴሞክራሲ መርሆዎች በኢፌዴሪ ሕገ-መንግሥት (ቪዲዮ 2.4)

5. የዴሞክራሲ ተግዳሮቶች (ቪዲዮ 2.5)

የማሰላሰያ ጥያቄ (ከቪዲዮ 2.3 በፊት)፦

ማስታወሻ፦ ወደ ቪዲዮ 2.3 ከመሸጋገራችን በፊት የሚከተለውን ጥያቄ አስቡበት፦

«“መርህ” እና “እሴት” ልዩነታቸው ምን ይመስላችኋል?»

ይህ ቪዲዮ ስለ ዴሞክራሲ የሚከተሉትን ዋና ዋና ነጥቦች ያብራራል፦

• ታሪካዊ አመጣጡ፦ ዴሞክራሲ ከ2500 ዓመታት በፊት በጥንታዊቷ አቴንስ (ግሪክ) እንደጀመረ እና የመጀመሪያው ቀጥተኛ ዴሞክራሲ እንደነበረ ያሳያል።

• የቃሉ ትርጉም፦ "ዴሞክራሲ" የሚለው ቃል "ዲሞክራቲያ" ከሚለው የግሪክ ቃል የተገኘ ሲሆን፣ ትርጉሙም "የሕዝብ አገዛዝ" ማለት ነው።

• የአብርሃም ሊንከን ትርጓሜ፦ የአብርሃም ሊንከንን "የሕዝብ፣ በሕዝብ፣ ለሕዝብ የሚሆን መንግሥት" የሚለውን ታዋቂ ትርጓሜ ሦስቱን ክፍሎች በዝርዝር ይተነትናል።

የመማሪያ ትኩረት: 

ይህ ቪዲዮ ከጥንታዊቷ አቴንስ ጀምሮ አሁንም በስዊዘርላንድ እና በኢትዮጵያ ጨምሮ በተለያዩ ሀገራት በሕዝበ ውሳኔ የሚተገበረውን ቀጥተኛ ዴሞክራሲ (ዜጎች ያለ ወኪል በቀጥታ የሚወስኑበት) እንዲሁም ከጥንታዊቷ ሮም ጀምሮ በጆን ሎክና ሞንቴስኪው የዳበረውን ውክላዊ ዴሞክራሲ (ዜጎች በተወካዮች አማካኝነት የሚወስኑበት) ያቀርባል።  

የምዘና ጥያቄዎች

ምዘና ቁ. 1፡ (Formative Assessment — የዲሞክራሲ ክፍል)

1. በስክሪፕቱ መሠረት፣ ቀጥተኛ ዴሞክራሲን በዘመናዊ መዋቅር ውስጥ በውጤታማነት ያቀናጀችው ዋነኛ ምሳሌ ሀገር የትኛዋ ናት? 

አማራጮች:

ሀ፡ አሜሪካ 

ለ፡ እንግሊዝ 

ሐ፡ ስዊዘርላንድ

መ፡ ጀርመን

ትክክለኛ መልስ፡ ሐ፡ ስዊዘርላንድ

2. በኢፌዴሪ ሕገ-መንግሥት መሠረት፣ የሕዝብ ሉዓላዊነት መርህ የተደነገገው በየትኛው አንቀጽ ሲሆን ባለቤቶቹስ እነማን ናቸው? 

አማራጮች:

ሀ፡ አንቀጽ 8፤ የኢትዮጵያ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች 

ለ፡ አንቀጽ 9፤ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት

ሐ፡ አንቀጽ 10፤ መንግሥት

መ፡ አንቀጽ 27፤ ጠቅላይ ሚኒስትሩ 

ትክክለኛ መልስ፡ ሀ፡ አንቀጽ 8፤ የኢትዮጵያ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች 

3. በአንድ ምርጫ አንድ ፓርቲ አብላጫ ድምፅ አግኝቶ መንግሥት መሠረተ። ሆኖም በፓርላማ የተወከሉ አናሳ ቡድኖችን ድምፅና መብት ችላ ለማለት ሞከረ። በስክሪፕቱ በተዘረዘሩት መርሆዎች መሠረት የትኛው መርህ ተጥሷል?

አማራጮች:

ሀ፡ የመንግሥትና ሃይማኖት መለያየት 

ለ፡ የአብላጫ ድምፅ ውሳኔና የአናሳዎች መብት

ሐ፡ ሰላማዊ የሥልጣን ሽግግር

መ፡ የመድብለ ፓርቲ ሥርዓት

ትክክለኛ መልስ፡ ለ፡ የአብላጫ ድምፅ ውሳኔና የአናሳዎች መብት

• የመማሪያ ትኩረት: ይህ ቪዲዮ መጀመሪያ "መርህ" እና "እሴት" ያላቸውን ልዩነት ያብራራል፤ ቀጥሎም ዋና ዋናዎቹን ዴሞክራሲያዊ መርሆዎች ይዘረዝራል እነርሱም፦

•  የሕዝብ ሉዓላዊነት፣ 

• የሕገ-መንግሥት የበላይነት፣ 

• የአብላጫ ድምፅ ውሳኔና የአናሳዎች መብት፣  

• የሥልጣን ክፍፍል፣ ሁለንተናዊ/ወቅታዊ/ግልጽ ምርጫ፣

•  ሰብአዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች ማክበር፣ 

•  የመንግሥትና ሃይማኖት መለያየት፣ 

• በሕግ ፊት እኩልነት፣ ሰላማዊ የሥልጣን ሽግግር፣ 

•  የብዙኃን - ፓርቲ ሥርዓት፣ እና የፖለቲካ እኩልነት ("አንድ ሰው — አንድ ድምፅ")። 

የመማሪያ ትኩረት:ይህ ቪዲዮ መርሆዎቹ በሕገ-መንግሥቱ ውስጥ የት የት ክፍል ላይ እንደተካተቱ ከአንቀጾቻቸው ጋር ያሳያል፦

• የሕዝብ ሉዓላዊነት (አንቀጽ 8)

• የሰብአዊ መብቶች ጥበቃ (አንቀጽ 10 እና 13፤ የሴቶች መብት አንቀጽ 35፣ የሕፃናት መብት አንቀጽ 36)

• የመንግሥትና ሃይማኖት መለያየት (አንቀጽ 27)

• ተጠያቂነትና ግልጽነት (አንቀጽ 12)

• የሕግ የበላይነት (አንቀጽ 9፤ አምስቱ የሕግ ምንጮች)

• የእኩልነት መርህ (አንቀጽ 25፣ 38፣ 41፣ 39) ናቸው፡፡

የመማሪያ ትኩረት: ይህ ቪዲዮ  የዲሞክራሲ መርሆዎችን እና ተግባራት ሊያዳክሙ የሚችሉ በርካታ ተግዳሮቶች እንዳሉ እና ለማስያ እንዲሆንም የሚከተሉትን ይዳስሣል፡፡

• የእኩልነት አለመኖር እና መገለል፣

•  ሙስና እና ደካማ ተቋማት፣

• የብሔር እና የፖለቲካ መፈረካከስ፣

•  የምርጫ መዛባቶች እና ደካማ የምርጫ ሥርዓቶች፣

•  አምባገነንነት፣

•  ድህነት እና የማኅበረ-ኢኮኖሚያዊ ልዩነት፣

•  የእርስ በርስ ግጭቶች እና አለመረጋጋት፣

•  ውጫዊ ተጽዕኖ እና በሁኔታ ላይ የተመሠረተ እርዳታ፣

•  የመራጮች ግድየለሽነት እና ዝቅተኛ ተሳትፎ፣

•  የተሳሳተ መረጃ እና የሚዲያ ማጭበርበር፣

•  ሕዝባዊነት እና አምባገነንነት፣

•  የፖለቲካ ዋልታ ረገጥነት፣

•  ተጠያቂነት አለመኖር እና ሌሎችም።

 ይህ ቪዲዮ መንግሥትን የአንድን ሀገር ሁለንተናዊ ገጽታ የሚመራ ፖለቲካዊ ድርጅት አድርጎ ይተረጉማል (በታሪካዊ፣ ባህላዊና ፖለቲካዊ ሁኔታ የሚቀረጽ)፤ እና መንግሥትን በሦስት መንገድ ይገልጻል፦ (1) ፖለቲካዊ ሥልጣን ያላቸው የሰዎች ስብስብ፤ (2) ሕግ የሚያወጡ/የሚያስፈጽሙ/የሚተረጉሙ ተቋማት ያሉት አካል፤ (3) ሀገር ህልውናዋን የምታረጋግጥበት የአስተዳደር መሣሪያ።

የመማሪያው ዋና ትኩረት

ይህ ቪዲዮ የሕጋዊ ቅቡልነት እና የሥልጣን ጽንሰ-ሐሳቦች የመንግሥትን መዋቅር፣ ውጤታማነት እና ዘላቂነት እንዴት በጋራ እንደሚቀርጹ ያብራራል።

ዋና ዋና ነጥቦች፦

• ሕጋዊ ቅቡልነት፦ መንግሥት በሕዝብ ዘንድ የሚያገኘው ተቀባይነት ሲሆን፣ ለፖለቲካ መረጋጋት እና ለውጤታማ አስተዳደር መሠረታዊ ቅድመ-ሁኔታ ነው።

• ሕጋዊ ቅቡልነትን የማግኛ ዘዴዎች፦ ዲሞክራሲያዊ መንግሥታት በምርጫ አማካኝነት፣ ሌሎች ደግሞ ኢኮኖሚያዊ ለውጦችን በማምጣት ይፈልጉታል።

• ሥልጣን እና አጠቃቀሙ፦ ሥልጣን ሕግ የማውጣት፣ ውሳኔ የመስጠት እና የማስተዳደር መደበኛ አቅም ሲሆን፣ በዲሞክራሲያዊ ሥርዓት ውስጥ የሚገኘው በሕዝብ ስምምነትና በነፃ ምርጫ ነው፤ ትግበራውም ከፍትሐዊነት፣ ከሕገ-መንግሥትና ከግለሰቦች መብት ጋር መጣጣም አለበት።

ይህ ቪዲዮ መንግሥታት ቅቡልነታቸውን የሚያገኙባቸውን ምንጮች ይዘረዝራል፦ ከዴሞክራሲያዊ ምርጫ (በሕዝብ ሉዓላዊነት ላይ የተመሠረተ)፤ ከሕጋዊነት (ሥልጣኑ በሕግ ሰነዶች ላይ የሰፈረ)፤ ከተጽዕኖ ችሎታ (አምባገነን ሥርዓትን የጣሉ የንቅናቄ መሪዎች በጀግንነታቸው የሚያገኙት)፤ እና ባህላዊ ቅቡልነት (በልማድ፣ በውርስ ወይም በሃይማኖታዊ እምነት ላይ የተመሠረተ — መረጋጋት ቢሰጥም ለውጥን ሊቃወም ይችላል)።

የመማሪያው ዋና ትኩረት፦  የመንግስት ዋና ዋና አካላት የሚባሉትን እነ ማን እንደሆኑ እና ተግባራቸው ምን እንደሆነ እና ከ እንሱም መካከል እንደ የመንግስት ዋና አካልነቱ ሕግ ተርጓሚው አካል እና ተግባራቱን በሞንቴስኩዌ የሥልጣን ክፍፍል መርህ መሠረት ያብራራል።

ዋና ዋና ተግባራት፦

• ሕግ መተርጎም እና ማብራራት፦ ሕጎች በግልጽ፣ በወጥነት እና በትክክል መተግበራቸውን ማረጋገጥ።

• ፍትሕ መስጠት እና ግጭቶችን መፍታት፦ በዜጎች፣ በድርጅቶች እና በመንግሥት መካከል የሚነሱ አለመግባባቶችን በሰላማዊና በገለልተኛ መንገድ መወሰን።

• የሕገ-መንግሥት ጥበቃ እና የዳኝነት ግምገማ፦ ሁሉም ሕጎች እና የመንግሥት እርምጃዎች ከሕገ-መንግሥቱ ጋር መጣጣማቸውን በማረጋገጥ የሥልጣን አላግባብ መጠቀምን መቆጣጠር።

• መብቶችን ማስከበር፦ የዜጎችን ሰብአዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች በመጠበቅ፣ መብት ሲጣስ የማስተካከያ እርምጃዎችን (ካሣ፣ መፈታት ወዘተ) መስጠት።

• የዳኝነት ነፃነት፦ ዳኞች ከማንኛውም ጣልቃ ገብነት ነፃ ሆነው ለሕሊናቸው እና ለሕግ ብቻ ተገዢ እንዲሆኑ ማድረግ (ኢፌዴሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 79)።

እስቲ ይሄንን ጥያቄ አሰላስሉት

“ የቁጥጥር እና ሚዛናዊ የሆነ ሥርዓት ለዲሞክራሲያዊ መንግሥት ያለውን ሚና ምን ሊሆን ይችላል?”

በመቀጠል ደግሞ ሌላኛውን የመንግሰት አካል የሆነውን ህግ ተርጓሚውን  ተግባራት ያስረዳል፡ ሕግ የማውጣት ተግባር እነርሱም፡

• ሕገ መንግሥታዊ ተግባር፦

• የአስፈጻሚ አካላት ቁጥጥር፡

• የፋይናንስ ተግባራት፦

• ከፊል የሕግ አስፈጻሚ አገልግሎቶች፦

• የዳኝነት ተግባራት፦

• የምርመራ ተግባራት፦

• የውክልና ተግባራትን ይከውናል ናቸው
  
  

ይህ ቪዲዮ የሕግ አውጪውን አካል ሁለት አወቃቀሮች (አንድ ምክር ቤት/unicameral vs. ሁለት ምክር ቤት/bicameral) ያነጻጽራል፤ ተግባራቱን ይዘረዝራል (አዋጅ ማውጣት፣ ሕገ-መንግሥት ማሻሻል፣ አስፈጻሚውን መቆጣጠር፣ የበጀት ሥልጣን)፤ እና የኢትዮጵያን ባለ ሁለት ምክር ቤት ሥርዓት ያቀርባል፦ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት (የታችኛው፤ መቀመጫ ከ550 የማይበልጥ፤ 20 ለአናሳዎች የተጠበቀ) እና የፌዴሬሽን ምክር ቤት (የላይኛው፤ የብሔር ብሔረሰቦች ተወካይ)።

በሶስተኛ ደረጃም የመንግሥት አካል የሆነውን  ሕግ አስፈጻሚ ተግባራት እና ስልጣን ከዚህ የሚከተሉት ናቸው

• ሀገራዊ ፖሊሲዎችን መቅረጽ እና መምራት

• የውጭ ግንኙነት

• አመራር መስጠት

• የብሄራዊ ፖሊሲዎችን አፈጻጸም መቆጣጠር

• ወታደራዊ ሀይልን ወይም  መከላከያ ሰራዊትን መቆጣጠር

የመማሪያው ዋና ትኩረት

ይህ ቪዲዮ ማኅበረሰቦች የሚደራጁባቸውን እና የሚተዳደሩባቸውን የመንግሥት ዓይነቶች፣ የመንግሥት ሥርዓቶች እና የመንግሥት አደረጃጀቶች (አወቃቀሮች) በጥቅል ያብራራል።

፩. የመንግሥት ዓይነቶች (

• ዲሞክራሲያዊ፦ ሥልጣን ከሕዝብ የሚመጣበት (በነፃ ምርጫ፣ በግልጽነትና በሕግ የበላይነት የሚመራ)።

• አምባገነናዊ፦ ሥልጣን ለሕዝብ ተጠያቂ ባልሆኑ ጥቂት ሰዎች ወይም በአንድ መሪ እጅ የሚከማችበት።

• ፍጹማዊ (አገዛዝ)፦ በኢኮኖሚ፣ ባህልና ህይወት ላይ ሙሉ ቁጥጥር የሚያደርግ ጽንፈኛ አምባገነንነት (ለምሳሌ፦ ናዚ ጀርመን)።

• የጥቂቶች (ኦሊጋርኪክ)፦ በሀብት ወይም በወታደራዊ ኃይል የታመኑ ጥቂት ልሂቃን የሚመሩት።

፪. የመንግሥት ሥርዓቶች 

• የፓርላማዊ ሥርዓት፦ ሕግ አስፈጻሚው (ጠቅላይ ሚኒስትሩና ካቢኔው) ለሕግ አውጪው (ፓርላማ) ተጠሪ የሆነበት፣ እና ርእሰ ብሔሩ (ፕሬዚዳንቱ/ንጉሡ) ተምሳሌታዊ ሥልጣን ያለውበት ሥርዓት።

• ፕሬዚዳንታዊ ሥርዓት፦ ፕሬዚዳንቱ በአንድ ጊዜ ርእሰ ብሔር እና ርእሰ መንግሥት ሆኖ በሕዝብ በቀጥታ የሚመረጥበት፣ በሕግ አስፈጻሚውና በሕግ አውጪው መካከል ግልጽ የሥልጣን ክፍፍል ያለበት ሥርዓት።

• ቅይጥ (ከፊል ፕሬዚዳንታዊ) ሥርዓት፦ የሁለቱን ሥርዓቶች ባህሪ በማጣመር ፕሬዚዳንቱ (የውጭ ጉዳይና መከላከያን)፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ደግሞ (የሀገር ውስጥ ፖሊሲን) የሚመሩበት (ለምሳሌ፦ ፈረንሳይ)።

፫. የመንግሥት አደረጃጀት/አወቃቀር 

• አሐዳዊ ሥርዓት፦ ሥልጣንና ሉዓላዊነት በማዕከላዊ መንግሥት እጅ የተከማቸበት ሥርዓት (ምንም እንኳን በክፍፍል፣ ኢ-ክምችት ወይም ኢ-ማዕከላዊነት ወደ ታች ሊወርድ ቢችልም)።

• ፌደራላዊ ሥርዓት፦ በህገ-መንግሥቱ መሠረት በማዕከላዊ (ፌደራል) እና በክልል መንግሥታት መካከል የሥልጣን ክፍፍል (ብቸኛ፣ የጋራ እና ቀሪ ሥልጣኖች) የተደረገበት ሥርዓት (ለምሳሌ፦ ኢትዮጵያ፣ አሜሪካ)። እንደሆኑ ያመላክታል

ይህ ቪዲዮ አስፈጻሚው ለሕግ አውጪው ተጠያቂ የሚሆንበትን ፓርላማዊ ሥርዓት ያብራራል (በኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትሩና ሚኒስትሮች ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ተጠሪ)፤ የ"እምነት ማጣት ድምፅ" (vote of no confidence) ጽንሰ-ሀሳብ በማርጋሬት ታቸር (1990) ምሳሌ ይዳስሳል፤ ሁለቱን መሪዎች (የመንግሥት መሪ = ጠቅላይ ሚኒስትር፤ የሀገር መሪ = ፕሬዝዳንት/ንጉሥ ተምሳሌታዊ) ይለያል፤ እና መገለጫዎቹን (ወደ አምባገነንነት የማዘንበል ዕድል ዝቅተኛ፤ የጥምር መንግሥት ዕድል) ያቀርባል።

ይህ ቪዲዮ ፕሬዝዳንቱ የሀገር መሪም የመንግሥት መሪም የሚሆንበትን ሥርዓት ያቀርባል (ግልጽ የሥልጣን ክፍፍል ያለው)፤ መገለጫዎቹን ይዘረዝራል፦ የሥልጣን ክፍፍል፣ ቀጥተኛ ምርጫ (በአሜሪካ 'ኢሌክቶራል ኮሌጅ')፣ ገለልተኛ ካቢኔ፣ ለሕግ አውጪው ተጠሪ አለመሆን፣ የቪቶ (Veto) ሥልጣን፣ ክስ የማቅረብ ሥርዓት (Impeachment)፤ እና ጥንካሬዎቹን (የተረጋጋ የሥልጣን ዘመን) ከድክመቶቹ (ሥልጣን በአንድ እጅ መከማቸት፣ ዝቅተኛ ተጠያቂነት) ጋር ያነጻጽራል።

ይህ ቪዲዮ የፕሬዝዳንታዊና የፓርላማዊ ባህሪያትን አጣምሮ የያዘውን ከፊል-ፕሬዝዳንታዊ ሥርዓት ያቀርባል (ምሳሌ ፈረንሳይ — ሕዝቡ ፕሬዝዳንቱንም ፓርላማውንም ይመርጣል፤ ፕሬዝዳንቱ የውጭ ጉዳይ/መከላከያ ሲይዝ ጠቅላይ ሚኒስትሩ የአገር ውስጥ ፖሊሲ ይመራል)፤ ጥንካሬዎቹን (የሥልጣን ሚዛን፣ ቀጥተኛ ዴሞክራሲያዊ ቅቡልነት፣ የመለዋወጥ ብቃት) ከድክመቶቹ (በሁለቱ መሪዎች መካከል የሥልጣን ሽኩቻ) ጋር ያነጻጽራል።

ይህ ቪዲዮ ሁለቱን የመንግሥት አወቃቀሮች ያነጻጽራል፦ አሃዳዊ (ሥልጣን በአንድ ማዕከል የተከማቸ፤ ሉዓላዊነት የማይከፋፈል፤ በኢትዮጵያ ከ1967 ዓ.ም በፊትና በደርግ ዘመን) — ከሦስቱ የሥልጣን ሽግሽግ መንገዶች (ዝርጋታ/deconcentration፣ ውክልና/delegation፣ ማውረድ/devolution) ጋር፤ እና ፌዴራላዊ (ሥልጣን በማዕከልና በክልሎች የሚከፋፈል፤ የሁለትዮሽ የሥልጣን ፍሰት፤ ምሳሌ ኢትዮጵያ፣ ናይጄሪያ፣ አሜሪካ)። የኢፌዴሪን የሥልጣን ክፍፍል በሦስት (ልዩ ሥልጣን — የፌዴራል አንቀጽ 51 እና የክልል አንቀጽ 52፤ የጋራ ሥልጣን አንቀጽ 55፤ ቀሪ ሥልጣን ለክልሎች) ያቀርባል።

የትምህርቱ ትኩረት - በዚህ ቪዲዮ የመልካም አስተዳደር እና ሕገ መንግሥታዊነት ለአንድ ሀገር እድገትና ሰላም ለምን ያስፈልጋሉ የሚለው ሀሳብ ይዳሰስበታል ፡፡ 

መልካም አስተዳደር ማለት የሕዝብ ሀብትና ሥልጣን በግልጽነት፣ በተጠያቂነት፣ ሁሉንም ባሳተፈና ሕግን በተከተለ መንገድ ሲመራ ነው። ዋና አዕማዱም አራት ናቸው፡-

1. ተጠያቂነት: መሪዎች ለሥራቸውና ውሳኔያቸው ኃላፊነት ይወስዳሉ።

2. ግልጽነት: አሠራርና መረጃዎች ለሕዝብ ክፍት ናቸው።

3. አሳታፊነት: የሕዝብና የሁሉም ወገን ድምፅ ይሰማል።

4. የሕግ የበላይነት: ሕግ በሁሉም ላይ እኩል ይተገበራል።

አምባገነንነትን ለመከላከል የመንግሥት ሥልጣን ይከፋፈላል፡- 

• ሕግ አውጪ (ፓርላማ): ሕግ ያወጣል፣ ሕዝብን ይወክላል።

• የፌደሬሽን ምክር ቤት: የብሔር ብሔረሰቦችን ድምፅ ይወክላል፣ ሕገ መንግሥቱንም ይተረጉማል።

• የሕግ አስተርጓሚ (ፍርድ ቤት): ሕግ አውጪውና አስፈጻሚው አካል ከሕግ ወሰን እንዳይወጡ ይቆጣጠራል። 

ሕገ መንግሥት ሰነድ ብቻ አይደለም፤ ሕገ መንግሥታዊነት ማለት የመንግሥትን ሥልጣን መገደብ፣ የዜጎችን መብት ማስከበር እና ፖለቲካዊ መረጋጋትን ማምጣት ነው። ሕገ መንግሥታዊነት ከሌለ አምባገነንነት፣ ሙስና እና አለመረጋጋት ይነግሣሉ።

ሕገ መንግሥት በወረቀት ላይ መኖሩ ብቻ በቂ አይደለም፤ በተግባር ሲተርጎም ብቻ ነው መልካም አስተዳደር ሊረጋገጥ የሚችለው!

በዚህ ምዕራፍ ሥር በተዘጋጁ 18 ቪዲዮዎች የሚከተሉትን ዋና ዋና ርዕሰ-ጉዳዮች በዝርዝር መርምረናል፦

• ዴሞክራሲ፦ ምንነት፣ ዓይነቶች፣ መርሆች፣ በሕገ-መንግሥቱ የተካተቱ መርሆዎች እና ተግዳሮቶች፣

• መንግሥት፦ ምንነት፣ ቅቡልነት፣ ሥልጣን፣ ኃይልና የሥልጣን ምንጮች፣

• የመንግሥት አካላት፦ የሥልጣን ክፍፍል፣ ሕግ አውጪ፣ ሕግ አስፈጻሚና ዳኝነት፣

• የመንግሥት ዓይነቶች፣ ሥርዓቶችና አወቃቀሮች፦ ፓርላማዊ፣ ፕሬዝዳንታዊና ቅይጥ ሥርዓቶች፤ አሃዳዊና ፌዴራላዊ አወቃቀሮች፤ እንዲሁም ሕገ-መንግሥታዊነት።

የኮርስ መሸጋገሪያ፦ ኮርሱ በምዕራፍ አንድ "ድምፅን" (ተሳትፎና ምርጫ)፣ በምዕራፍ ሁለት ደግሞ "ሥልጣንን" (ዴሞክራሲና አስተዳደር) መርምሯል። በሚቀጥለው ምዕራፍ ሦስት ("የዜጎች መብቶችና ግዴታዎች") ደግሞ የዜጋውን መብት፣ ግዴታና አስተሳሰብ በጥልቀት እንመረምራለን።